به گزارش پسماند ایران به نقل از «تهران پرس»؛ این طرح که با هدف ساماندهی پسماند در نقاط پرتردد و حساس کلید خورده، سعی دارد با دفن مخازن در زیر زمین، علاوه بر ارتقای بهداشت عمومی، بساط زبالهگردی و انتشار بوی نامطبوع را برچیند.
در سالهای اخیر، تجمع پسماند در مخازن روزمینی به یکی از معضلات اصلی کلانشهرها تبدیل شده است. پراکندگی زباله در اطراف سطلها، نشت شیرابه، حضور جانوران موذی و فعالیت غیرقانونی زبالهگردها، نه تنها سیمای شهر را مخدوش کرده، بلکه سلامت عمومی شهروندان را نیز به خطر انداخته است. در پاسخ به این چالشها، طرح نصب مخازن زیرسطحی پسماند بهعنوان راهکاری مهندسیمحور در ۳۰۰ نقطه پرتردد پایتخت در دستور کار قرار گرفته است.
ابعاد فنی و مزایای اجرایی
ساختار مخازن زیرسطحی به گونهای طراحی شده است که تنها دهانه یا دریچه ورود زباله در سطح خیابان قابل مشاهده است، در حالی که حجم اصلی مخزن در فضایی ایمن و محصور در زیر زمین قرار دارد. این طراحی چند مزیت کلیدی به همراه دارد:
۱. بهداشت عمومی: پنهان بودن مخزن مانع از انتشار بو و دسترسی جانوران موذی میشود.
۲. مدیریت شیرابه: ساختار مهندسی این مخازن، نشت شیرابه به معابر عمومی را به حداقل میرساند که گامی مهم در حفظ بهداشت محیط است.
۳. کاهش زبالهگردی: طراحی دریچههای این مخازن بهگونهای است که دسترسی افراد غیرمجاز به محتویات مخزن بسیار دشوار شده و پدیده زبالهگردی به شکل چشمگیری کاهش مییابد.
دیدگاه کارشناسان: فرصتها و چالشها
کارشناسان حوزه مدیریت پسماند ضمن استقبال از این طرح، بر لزوم بررسی دقیقِ زیرساختها تأکید دارند.
امیر مالکی یک کارشناس ارشد مهندسی شهری در این زمینه میگوید: «مخازن زیرسطحی بدون شک چهره شهر را دگرگون میکنند و شاخصهای سلامت را ارتقا میدهند، اما اجرای آن نباید شتابزده باشد. یکی از چالشهای بزرگ ما در بافتهای قدیمی، تداخل این مخازن با تأسیسات زیرزمینی مانند لولههای گاز، آب و کابلهای مخابراتی است.» او معتقد است که نقشهبرداری دقیق از شبکه تأسیسات شهری پیش از هرگونه عملیات حفاری، حیاتی است.
از سوی دیگر، متخصصان مدیریت پسماند بر ضرورت تغییر در ناوگان جمعآوری تأکید دارند.
صادق حیدری کارشناس شهری میگوید: «نصب مخازن زیرسطحی تنها نیمی از کار است. این مخازن برای تخلیه نیاز به ماشینآلات تخصصی مجهز به بازوهای هیدرولیک دارند. بنابراین، همزمان با اجرای طرح، باید سیستم جمعآوری زباله نیز نوسازی شود تا هزینههای جانبی و خرابیهای احتمالی سیستمهای هیدرولیک، کارایی طرح را تحتالشعاع قرار ندهد.»
علاوه بر این، هزینههای احداث این مخازن در مقایسه با سطلهای معمولی بسیار بالاتر است؛ هزینهای که البته در بلندمدت با کاهش هزینههای نظافت شهری و بهبود وضعیت بهداشتی، قابل بازگشت است.
عامل انسانی؛ پاشنه آشیل طرح
«بهرهوری مخازن زیرسطحی تنها به سازههای بتنی و ماشینآلات وابسته نیست؛ بلکه به طراحی ارگونومیک دریچهها نیز بستگی دارد. اگر دسترسی به این مخازن برای شهروندان، بهویژه کودکان یا سالمندان، دشوار باشد، احتمال رهاسازی زباله در اطراف مخزن افزایش مییابد. بنابراین، در کنار توسعه فنی، آموزش نحوه استفاده صحیح و طراحیهای کاربرپسند برای دریچهها، لازمهی تغییر رفتار شهروندان است.»
نگاه به آینده
طرح توسعه مخازن زیرسطحی، نمادی از گذار به سمت شهرهای هوشمند و مدیریت علمی پسماند است. با این حال، موفقیت این طرح در گرو سه عامل است: اول، مکانیابی دقیق بر اساس تراکم تولید پسماند؛ دوم، نگهداری مستمر و هوشمندانه از تجهیزات هیدرولیک؛ و سوم، مشارکت شهروندان در تفکیک پسماند از مبدأ.
در نهایت، مدیریت پسماند فقط در تغییر نوع مخزن خلاصه نمیشود؛ این طرح باید بخشی از یک استراتژی جامع باشد که شامل فرهنگسازی برای کاهش تولید زباله و تقویت سیستمهای بازیافت است. اگرچه مخازن زیرسطحی گام بزرگی برای نظمبخشی به پایتخت محسوب میشوند، اما پایداری این موفقیت مستلزم نگاهی فراتر از مدیریت فیزیکی پسماند و توجه به زیرساختهای پایدار شهری است.
