پسماند ایران _ افزایش استفاده از محصولات پلاستیکی یک‌بارمصرف در مراکز درمانی، آزمایشگاه‌ها و صنایع دارویی، ضرورت بازنگری در شیوه‌های مدیریت پسماندهای حوزه سلامت را بیش از پیش آشکار کرده است. اگرچه این محصولات به دلیل ویژگی‌هایی نظیر سبکی، انعطاف‌پذیری، مقاومت شیمیایی و قابلیت حفظ شرایط بهداشتی، نقشی اساسی در ارائه خدمات درمانی دارند، مصرف گسترده آن‌ها چالش‌هایی از جمله افزایش حجم پسماند، مصرف منابع اولیه و انتشار گازهای گلخانه‌ای را به همراه دارد.
در چنین شرایطی، توسعه راهکارهای مبتنی بر اقتصاد چرخشی، به‌ویژه کاهش مصرف مواد، طراحی محصولات با قابلیت بازیافت، تفکیک پسماند در مبدأ و به‌کارگیری فناوری‌های پیشرفته بازیابی مواد، به یکی از محورهای مهم پایداری زیست‌محیطی در صنعت سلامت تبدیل شده است. پروژه‌های اجراشده در اروپا نشان می‌دهند که بازیافت بخشی از پسماندهای پلاستیکی پزشکی از نظر فنی امکان‌پذیر است؛ بااین‌حال، تحقق گستردۀ این رویکرد به کنترل آلودگی، رعایت الزامات ایمنی و ایجاد زیرساخت‌های مناسب جمع‌آوری و پردازش وابسته است.
بازیافت PVC پزشکی و حرکت به‌سوی چرخه بسته مواد
پلی‌وینیل کلراید (PVC) یکی از پلیمرهای پرکاربرد در تولید تجهیزات پزشکی یک‌بارمصرف، از جمله لوله‌های پزشکی، ماسک‌های اکسیژن و برخی کیسه‌های مورد استفاده در فرایندهای درمانی است. با توجه به حجم مصرف این محصولات، بازیابی PVC می‌تواند به کاهش نیاز به مواد اولیه نو و محدودکردن دفع پسماندهای پلاستیکی کمک کند.
در این زمینه، پلتفرم VinylPlus Healthcare با هدف توسعه راهکارهای پایدار برای محصولات و تجهیزات پزشکی مبتنی بر PVC فعالیت می‌کند. این برنامه بر بهبود تفکیک پسماند، جمع‌آوری محصولات مناسب برای بازیافت، جداسازی اجزای غیرپلیمری و بازگرداندن مواد بازیافتی به چرخه تولید تمرکز دارد. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی این پلتفرم، مطالعات انجام‌شده با همکاری مؤسسه فناوری پلاستیک اسپانیا (AIMPLAS) نشان داده‌اند که PVC نرم پزشکی، تحت شرایط مشخص، قابلیت بازیافت مکانیکی در چندین چرخه را دارد. در یک مطالعه، حفظ ویژگی‌های مکانیکی و میزان نرم‌کننده این ماده تا شش چرخه بازیافت گزارش شده است. این یافته، ظرفیت بالقوه PVC نرم برای استفاده مجدد را نشان می‌دهد؛ هرچند عملکرد واقعی ماده به فرمولاسیون، نوع افزودنی‌ها و شرایط فرایند بازیافت وابسته است.
از مهم‌ترین الزامات اجرای موفق این رویکرد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
تفکیک تجهیزات پزشکی غیرآلوده از پسماندهای عفونی و خطرناک؛
طراحی محصولات با قابلیت جداسازی اجزا و بازیافت بهتر؛
شناسایی و مدیریت افزودنی‌های شیمیایی، از جمله نرم‌کننده‌هایی مانند DEHP؛
ایجاد نظام‌های مشخص برای جمع‌آوری، حمل‌ونقل و پردازش پسماندهای PVC.
تجربه‌های اجرایی در بلژیک و فرانسه نیز نشان می‌دهند که PVC پزشکی جمع‌آوری‌شده و واجد شرایط می‌تواند پس از پردازش، در تولید محصولاتی مانند کف‌پوش‌ها و سایر کاربردهای صنعتی مورد استفاده قرار گیرد. این رویکرد، نمونه‌ای از انتقال از الگوی خطی «تولید، مصرف و دفع» به الگوی چرخشی بازیابی و استفاده مجدد از مواد است.
منبع:
تهیه کننده: دکتر سودا فلاح
