اعتبارخواری زباله در مازندران با لباس کمپوست

با وجود صرف اعتبارات قابل توجه برای احداث نیروگاه زباله‌سوز نوشهر، طرح جدید احداث سایت کمپوست با ظرفیت روزانه ۲۵۰ تن و اعتبار یک‌هزار میلیارد تومانی در دستور کار قرار گرفته است؛ موضوعی که بار دیگر پرسش‌هایی درباره سرنوشت سرمایه‌گذاری‌های قبلی، عملکرد نیروگاه و ضمانت اجرای پروژه‌های مدیریت پسماند در مازندران مطرح می‌کند.
 
پسماند ایران _ به گزارش خبرگزاری فارس از ساری، ماجرای مدیریت پسماند در مازندران همچنان با ابهام‌ها و پرسش‌های فراوانی همراه است.سال‌ها از آغاز پروژه‌های مختلف برای ساماندهی زباله در این استان می‌گذرد، اما هنوز بسیاری از شهرهای مازندران با معضل انباشت پسماند، شیرابه و آلودگی‌های زیست‌محیطی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.نیروگاه زباله‌سوز نوشهر یکی از مهم‌ترین پروژه‌هایی بود که با وعده حل بخش قابل توجهی از مشکلات پسماند غرب مازندران به اجرا درآمد.پروژه‌ای که قرار بود علاوه بر امحای روزانه ۲۰۰ تن زباله، با تولید برق به منبع درآمدی برای مدیریت شهری نیز تبدیل شود.با این حال، گذشت چند سال از افتتاح این مجموعه نه‌تنها به پایان پرسش‌ها درباره عملکرد آن منجر نشده، بلکه مشکلات زیست‌محیطی، وضعیت شیرابه‌های انباشته‌شده و نحوه فعالیت نیروگاه همچنان از جمله مطالبات مردم و فعالان محیط زیست منطقه است.از وعده تولید برق تا تداوم معضل زبالهنیروگاه زباله‌سوز نوشهر در ۲۷ آذرماه سال ۱۳۹۹ با هدف پردازش روزانه ۲۰۰ تن پسماند تولیدی شهرستان‌های نوشهر، چالوس و کلاردشت به بهره‌برداری رسید. برای این مجموعه ظرفیت تولید حدود سه مگاوات برق نیز پیش‌بینی شده بود.
 
با وجود این، بهره‌برداری از نیروگاه به معنای پایان مشکلات پسماند منطقه نبود. در سال‌های بعد، موضوعاتی مانند نحوه فعالیت خطوط پردازش، تحویل نگرفتن بخشی از زباله‌های شهرستان‌های همجوار، مشکلات مربوط به شیرابه و نگرانی درباره آلایندگی خروجی دودکش‌ها مطرح شد.در واقع، پرسش اصلی این است که نیروگاهی که با هدف ساماندهی پسماند و تولید برق احداث شد، اکنون چه میزان از زباله منطقه را پردازش می‌کند و چه مقدار برق به شبکه سراسری تحویل می‌دهد؟همچنین مشخص نیست میزان درآمد حاصل از فروش برق این مجموعه چقدر بوده و آیا این درآمد توانسته بخشی از هزینه‌های بهره‌برداری و نگهداری نیروگاه را پوشش دهد یا خیر.یک دهه انتظار و اعتبارات قابل توجهماجرای احداث نیروگاه زباله‌سوز نوشهر به سال ۱۳۹۰ بازمی‌گردد. پروژه‌ای که به دلیل مشکلات مالی و مسائل اجرایی و زیست‌محیطی، در مقاطعی با توقف و کندی مواجه شد و پس از تزریق اعتبارات در سال ۱۳۹۵، روند اجرای آن شتاب بیشتری گرفت.بر اساس گزارش‌های منتشرشده، اعتبار احداث این نیروگاه حدود ۱۱۲ میلیارد تومان، معادل ۱۴ میلیون دلار، اعلام شده بود؛ هرچند در سال‌های مختلف ارقام متفاوتی درباره میزان هزینه‌کرد و اعتبارات موردنیاز برای تکمیل پروژه مطرح شده است.اکنون با گذشت چند سال از افتتاح این مجموعه، همچنان درباره میزان کارایی آن و تحقق اهداف اولیه پرسش‌هایی وجود دارد؛ پرسش‌هایی که پاسخ به آنها مستلزم انتشار گزارش‌های شفاف مالی، فنی و زیست‌محیطی از سوی دستگاه‌های متولی است.کمپوست؛ راهکار جدید یا تکرار تجربه‌های گذشته؟
 
در شرایطی که هنوز ابهام‌های مربوط به عملکرد نیروگاه زباله‌سوز نوشهر برطرف نشده است، استاندار مازندران از برنامه احداث سایت مدرن کمپوست در این شهرستان خبر داده است.مهدی یونسی رستمی با اشاره به برنامه آغاز احداث این مجموعه اعلام کرد که برای اجرای پروژه یک‌هزار میلیارد تومان اعتبار پیش‌بینی شده و سایت جدید با ظرفیت پردازش بیش از ۲۵۰ تن پسماند در روز فعالیت خواهد کرد.بی‌تردید توسعه زیرساخت‌های پردازش و بازیافت پسماند اقدامی ضروری برای استان مازندران است؛ اما مسئله اینجاست که احداث یک مجموعه جدید در کنار نیروگاهی که با هدف مشابه و با صرف اعتبارات قابل توجه ساخته شده، نیازمند بررسی دقیق کارشناسی است.اگر نیروگاه زباله‌سوز نوشهر قادر به پاسخ‌گویی به نیاز منطقه نیست، دلیل آن چیست؟ آیا مشکل به ظرفیت طراحی‌شده، فناوری مورد استفاده، ضعف مدیریت، نقص تجهیزات یا اختلافات قراردادی بازمی‌گردد؟ و مهم‌تر از همه، چرا پیش از تعیین تکلیف عملکرد سرمایه‌گذاری قبلی، بار دیگر باید اعتبار قابل توجهی برای احداث مجموعه‌ای جدید اختصاص یابد؟تغییر مسیر مدیریت پسماند با چه تضمینی؟به نظر می‌رسد رویکرد مدیریت پسماند در مازندران طی سال‌های اخیر با تغییراتی همراه شده است. در دوره‌ای، احداث نیروگاه‌های زباله‌سوز به‌عنوان راهکار اصلی ساماندهی پسماند مطرح بود و حتی پیگیری برای اجرای پروژه مشابه در ساری نیز با جدیت دنبال می‌شد.
 
اما اکنون توسعه سایت‌های پردازش و کمپوست در شهرهای مختلف استان در دستور کار قرار گرفته است. مسئولان نیز از اجرای طرح‌هایی در بهشهر و قائمشهر سخن می‌گویند و برنامه‌هایی برای توسعه این مجموعه‌ها در نور، تنکابن و آمل مطرح شده است.اصل تغییر رویکرد و استفاده از روش‌های علمی‌تر برای مدیریت پسماند قابل دفاع است؛ اما این تغییر نباید به معنای نادیده گرفتن هزینه‌ها و تعهدات پروژه‌های قبلی باشد.تجربه نوشهر نشان می‌دهد که صرف احداث یک کارخانه و اعلام ظرفیت اسمی آن نمی‌تواند تضمین‌کننده حل معضل زباله باشد. آنچه اهمیت دارد، عملکرد واقعی مجموعه، رعایت استانداردهای زیست‌محیطی، تأمین هزینه‌های نگهداری و استمرار فعالیت آن در بلندمدت است.چه کسی پاسخگوی اعتبارات هزینه‌شده است؟احداث سایت جدید کمپوست در نوشهر، با توجه به شرایط موجود، می‌تواند اقدامی ضروری و مؤثر باشد؛ اما پیش از آغاز عملیات اجرایی باید به چند پرسش اساسی پاسخ داده شود.
 
نخست اینکه سرنوشت نیروگاه زباله‌سوز نوشهر چه خواهد شد و آیا قرار است این مجموعه همچنان فعالیت کند یا عملاً از چرخه مدیریت پسماند منطقه خارج شود؟دوم اینکه آیا ارزیابی فنی و اقتصادی مستقلی از عملکرد نیروگاه قبلی انجام شده است؟ اگر این مجموعه با ظرفیت کامل فعالیت نمی‌کند، مسئولیت این وضعیت بر عهده کدام دستگاه، پیمانکار یا مجری است؟سوم اینکه برای اجرای پروژه جدید کمپوست چه تضمین‌هایی از پیمانکار دریافت خواهد شد تا در صورت تأخیر، عدم تحقق ظرفیت پیش‌بینی‌شده یا بروز مشکلات زیست‌محیطی، خسارت‌های وارده به بیت‌المال جبران شود؟انتظار می‌رود مسئولان استانی پیش از اختصاص اعتبارات جدید، گزارش شفافی از میزان هزینه‌کرد، عملکرد فنی، تولید برق، میزان پردازش زباله و وضعیت زیست‌محیطی نیروگاه زباله‌سوز نوشهر منتشر کنند.
 
همچنین ضروری است قراردادهای جدید مدیریت پسماند با ضمانت‌نامه‌های معتبر، تعهدات روشن و شاخص‌های قابل اندازه‌گیری همراه باشد تا در صورت ناکارآمدی طرح، امکان مطالبه خسارت از پیمانکاران و مجریان وجود داشته باشد.مازندران دیگر ظرفیت آزمون‌وخطا با اعتبارات عمومی را ندارد. نمی‌توان هر چند سال یک‌بار با تغییر مدیران و سیاست‌ها، پروژه‌ای جدید تعریف کرد، اعتبار قابل توجهی به آن اختصاص داد و در نهایت، بدون ارزیابی نتایج و تعیین تکلیف مسئولیت‌ها، به سراغ طرح بعدی رفت.مردم حق دارند بدانند سرنوشت اعتبارات هزینه‌شده برای نیروگاه زباله‌سوز نوشهر چه شده است و آیا سایت جدید کمپوست واقعاً قرار است به پایان معضل پسماند منطقه منجر شود یا چند سال دیگر باید شاهد افتتاح پروژه‌ای تازه با وعده‌هایی تکراری باشیم